Саган сэцэн

Дөчин дөрвөн хоёрын Монгол улсын үеийн төр нийгмийн зүтгэлтэн, түүхч.

Саган сэцэн хунтайж бол Батмөнх даян хааны гуравдугаар хөвгүүн Барсболд жононгийн хойчис болно. Тэрээр 1615 оны үеэр элэнц өвөг Хутагтай сэцэн хунтайжийн Сэцэн хунтайж цолыг залгамжилжээ.

Саган сэцэн хунтайж Лигдэн хааны үеийн улс төрийн томоохон зүтгэлтэн байсан бөгөөд түүхч байсан юм. Түүний элэнц өвөг Хутагтай сэцэн хунтайж бол Түмэн Засагт хааны үед утга уянга, судар бичигт нэвтэрсэн цэрэг хэрэглэхэд гарамгай томоохон улс төрийн зүтгэлтэн явжээ. Тухайн үед таван их засаг баригч ноёных нь нэг байсан юм. Тэрээр иймэрхүү гэр бүлийн орчин тойронд өсөн бойжсон учир 17 насандаа түшмэлийн зэрэгт хүрч Лигдэн хаанд хүчин зүтгэж явжээ. Хожуу Алтан улсын Сэцэн хааны 2 дугаар он буюу 1628 онд Лигдэн хаан Ордосын Бор тохойд цэрэг орж, Ордосын Ринчин жононгийн цолыг хураасанд Саган сэцэн хунтайж Ордос, Цахар хоёр аймгийг эвлэрүүлэн зохицуулж хамтын хүчээр харь дайсан болох Хожуу Алтан улсыг эсэргүүцэн тэмцэхийг уриалан зөвлөж байжээ. Саган сэцэн хунтайж түүхийн туршлага сургамжийг зөвөөр дүгнэн тодруулах зорилгоор 1662 он “Хаадын үндсэн эрдэнийн товч” хэмээх түүхэн зохиол туурвиж монголчуудын угсаа гарвал, Монгол хаадын гол үйл ажиллагаа, монголчуудын ёс заншлын талаар баялаг агуулгыг тэмдэглэн үлдээжээ. “Эрдэнийн товч” бол XVII зууны үеийн монгол түүхийн гол сурвалжийн нэг нь болно. (А.Пунсаг)

АШИГЛАСАН НОМ ЗОХИОЛ

Эрдэнийн товч

Монгол улсын түүх, 3р боть УБ., 2003

Алтаншаа Н., Монголчуудын өчигдрийн мөр, Хөх хот, 1993

Лю Жинсо, XIII-XVII зууны үеийн Монголын түүх бичлэг, Хөх хот

ДЭЛГЭРҮҮЛЖ ҮЗЭХ НОМ ЗОХИОЛ

Буянхүү, Монгол түүхийн толь бичиг - Эртний боть, Хөх хот, 2010 

Ван Мандаа, Монголын түүхийн толь, ӨМАХХ, 1999

Монгол судлалын нэвтэрхий толь - Эртний түүх, Хөх хот, 2010

Үндсэн мэдээлэл:

Эх сурвалж: ШУА-ийн Түүх, Угсаатны зүйн хүрээлэн